Terug

Publicaties

Stranding in zicht

Wereldwijd is de samenleving opgeschrikt door verbijsterende berichten over bedrijven, die slecht presteren of zelfs door hun hoeven zakken. De eerste grote schok werd veroorzaakt door Enron, de laatste staat vooralsnog op naam van Ahold. Het gaat hier niet om ‘gewone’ tegenvallers in het bedrijfsresultaat. Het draait om geschaad vertrouwen. De bedrijven zijn tegen de lamp gelopen in hun poging winstcijfers op te poetsen, om zo tegenvallende prestaties voor de buitenwereld verborgen te houden. Toen dat eenmaal bekend werd, smolt het vertrouwen voor de desbetreffende bedrijven als sneeuw voor de zon. Voor bijvoorbeeld Enron heeft dit desastreuze gevolgen gehad en het bedrijf heeft anderen in zijn val meegesleept.

 

DE ROL VAN DE TOEZICHTHOUDER

De val van dergelijke reuzen werkt ontwrichtend voor de samenleving. Daarom wordt in deze situaties ook onmiddellijk gekeken naar de betrokken toezichthouders c.q. commissarissen: hebben ze ervan geweten en wat hebben ze eraan gedaan om te proberen het te voorkomen. Toezichthouders op hun beurt worden geplaagd door de vraag of dit wel van hen gevraagd kan worden.

 

TERUG IN DE TIJD

De basis van onze boekhoudmethode is in de vijftiende eeuw gelegd door de Italiaanse monnik Pacioli. De essentie van deze methode, die hij op zijn beurt waarschijnlijk in het Midden-Oosten heeft opgedaan, betreft het zogeheten dubbele boekhouden: elke transactie dient twee maal geregistreerd te worden. Wanneer dit zorgvuldig wordt toegepast kunnen uiteindelijk het eigen vermogen en de winst of het verlies worden bepaald. De verspreiding van dit boekhoudsysteem heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de ontwikkeling van het kapitalisme.

 

HOGERE WISKUNDE

Dezelfde Pacioli raakte bevriend met Leonardo da Vinci. Pacioli was een van de betere wiskundigen in zijn tijd. Hij leerde Da Vinci de tafels van vermenigvuldiging. Uit aantekeningen van Da Vinci blijkt dat hij moeite heeft moeten doen om ze onder de knie te krijgen. Dit is voor ons nu nauwelijks meer voorstelbaar, omdat het intussen gewone kost is geworden. De wetenschap is voortgeschreden.

 

DE KERN

Wanneer de essentie van een vak eenmaal is doorgrond, is deze kernachtig te typeren. Het vak van de toezichthouder is wellicht het beste te duiden, door de kernfouten te benoemen die hij kan maken. Mr. A.W.H. Doctors van Leeuwen, bestuursvoorzitter Autoriteit Financiële Markten, onderscheidt er drie, te formuleren als vragen bij een debacle:

– waarom was u er niet?

– (als u er wel was:) waarom heeft u het niet gezien?

– (als u het wel gezien heeft:) waarom heeft u niet meer gedaan?

Met deze vragen zijn impliciet de kwaliteitseisen aangegeven. Een toezichthouder moet ervoor zorgen er te zijn. Dat vergt onder meer van hem betrokkenheid en van de organisatie een systematiek voor het aanleveren van informatie. Een toezichthouder moet ervoor zorgen dat hij de relevante zaken ziet. Dit vraagt kennis van zaken. Een toezichthouder moet tenslotte durven optreden. Dit vergt karakter en een zekere afstandelijkheid.

 

STEEDS GEMAKKELIJKER

Toezichthouders krijgen het wat de eerste twee aspecten betreft steeds gemakkelijker. De gestrande ondernemingen vormen als het ware een baken voor de anderen. Daarmee wordt duidelijk welke systemen nodig zijn en op welke zaken gelet moet worden. Ook hier schrijdt de wetenschap voort.

Wat het laatste aspect betreft, durven optreden, is het goed om het credo van de Amerikaanse president Jefferson voor ogen te houden: ‘Eeuwige waakzaamheid is de prijs die wij voor onze vrijheid betalen’. We hebben geen beter alternatief.

 

Drs.ing. Ineke Duit, MSc. is directeur van NICE opleiding & bestuurlijke raadgeving